14 jun 2026 om 11:09Update: 2 uur geledenVeertienjarigen naar de gevangenis sturen: in Zweden is een wetsvoorstel in de maak dat dit mogelijk maakt. Een meerderheid in het parlement lijkt vóór te zijn, maar experts vragen zich af of het de juiste oplossing is voor jeugdcriminaliteit.Het Zweedse parlement heeft eerder goedgekeurd dat vijftien- tot zeventienjarigen die veroordeeld zijn voor ernstige misdrijven hun straf in de gevangenis moeten uitzitten.

Die plannen treden volgende maand in werking. De regering wilde een stap verder gaan door de strafrechtelijke leeftijd te verlagen naar dertien jaar voor misdrijven waar minimaal vier jaar cel op staat.Maar dat wetsvoorstel zou komende maandag waarschijnlijk zijn gesneuveld in de Rijksdag, zei justitieminister Gunnar Strömmer donderdag.

Twee stemmen zouden voldoende zijn geweest om het te laten mislukken. De regering past het voorstel daarom aan naar veertien jaar, waar mogelijk wél een meerderheid voor is. Het wordt deze zomer behandeld.Hoewel het aantal dodelijke schietpartijen in Zweden de afgelopen tijd is gedaald, ronselen criminele bendes steeds jongere, kwetsbare kinderen om gewelddadige misdrijven te plegen voor geld.

"Mensen kregen steeds hogere straffen. Criminelen reageerden daarop door kinderen in te schakelen", zegt universitair hoofddocent Patrick Öhberg van de Universiteit van Göteborg tegen NU.nl.Het aantal geregistreerde misdrijven met verdachten jonger dan vijftien jaar is de afgelopen tien jaar verdubbeld.

"Maar het zijn maar kinderen, dus ze doen onverwachte dingen of schieten op de verkeerde mensen. Het is een groot probleem in de Zweedse maatschappij", vervolgt Öhberg. De huidige regering, die in 2022 aantrad, beloofde daarom hard op te treden tegen criminaliteit.

Dit wetsvoorstel is daar onderdeel van, zeker in aanloop naar de verkiezingen in september. "Het is een symbool om te laten zien hoever ze willen gaan."Verlagen van leeftijdsgrens lijkt vooral schadelijkDat ziet ook emeritus hoogleraar Henrik Tham van de Universiteit van Stockholm.

"Kinderen gingen hiervoor naar sociale, correctionele instellingen waar ze ook opgesloten zaten", vertelt hij. Kinderen zaten daar maximaal vier jaar vast. Het is onduidelijk hoe lang ze zullen vastzitten in de gevangenis. "De regering zegt dat de sociale instellingen hun werk niet goed deden, maar dat is grotendeels opgelost."Zweden sloot voorheen juist gevangenissen.

Nu worden er meer bijgebouwd om het aantal gevangenen een plek te kunnen bieden. Ook correctionele instellingen worden omgebouwd naar gevangenissen. Een deel wordt op kinderen ingericht. Naast kleine cellen krijgen ze klaslokalen en plekken om te sporten. "Ik zie eerlijk gezegd het verschil in aanpak niet", zegt Tham.

"Dus het lijkt me vooral symbolisch."Het plan van de Zweedse regering is veroordeeld door onderzoekers, advocaten en ngo's, waaronder UNICEF en Save the Children. Ook de Zweedse gevangenis- en reclasseringsdienst heeft gewaarschuwd voor mogelijke negatieve gevolgen.

De politie denkt dat de verandering het risico met zich meebrengt dat "aanzienlijk jongere kinderen" zullen worden geronseld."Criminologen zeggen dat het verlagen van de leeftijdsgrens schadelijk is", legt Tham uit. Dat blijkt ook uit onderzoeken uit andere landen.

In het minste geval verandert er niets en in het ergste geval verslechtert het gedrag van het kind. "Toen Denemarken de leeftijdsgrens verlaagde, bleek dat de kans op herhaling juist toenam. Uit Schots onderzoek blijkt zelfs dat het traumatisch is. Dan zegt de overheid: 'Dat is een ander land, ander onderzoek.' Ze willen er niets van leren, terwijl wij duidelijke resultaten zagen."Een sportfaciliteit voor minderjarigen in een gevangenis nabij Stockholm.Beeld: ReutersGeen pasklare oplossing om kinderen te helpenHoe kunnen deze kinderen dan wél worden geholpen?

"Het is vrij moeilijk om ze te helpen", geeft Tham toe. Oppositieleden in het parlement roepen op de kinderen betere zorg te bieden dan ze op te sluiten. Eerder bleek uit onderzoek van de Zweedse Nationale Raad voor Misdaadpreventie (Bra) dat het belangrijk is risicofactoren op tijd te signaleren, bijvoorbeeld op school.Een groot deel van de kinderen is namelijk vóór hun twaalfde al in beeld bij de sociale diensten, bijvoorbeeld vanwege problemen in de opvoeding of afwijkend gedrag.

In Zweden wordt vooralsnog vaak gezinstherapie toegepast, maar kinderen geven aan behoefte te hebben een iemand bij wie ze hun hart kunnen luchten. Een contactpersoon of mentor zou een oplossing kunnen zijn.Experts zijn het er in ieder geval over eens dat kinderen opsluiten niet de oplossing is, maar hun leven op de lange termijn alleen maar moeilijker zal maken en de kans op herhaling vergroot.

"Als ze een strafblad krijgen, wordt het moeilijker om een rijbewijs en een baan te krijgen", legt Tham uit. Dat heeft grote invloed, zeker in hun vormende jaren.'Land heeft heel ander karakter gekregen'Voorlopig lijkt het er niet op dat kritiek van experts en organisaties invloed heeft op het besluit van de regering.

De kans dat het wetsvoorstel wordt aangenomen lijkt groot, omdat de sociaaldemocraten zich wel in de leeftijdsgrens van veertien jaar kunnen vinden. Het zou de grootste verandering in het Zweedse rechtssysteem in decennia zijn.De Zweedse samenleving had een voortrekkersrol op het gebied van kinderrechten en werd vaak geprezen om haar humane aanpak van het strafrecht.

"Dit is een teken van wat er veranderd is in Zweden. We wilden vroeger de norm zijn", zegt Öhberg. "Nu willen we een sterke staat zijn, criminelen stoppen en vluchtelingen tegenhouden. We hebben een heel ander karakter gekregen."Voor dit artikel sprak NU.nl met: Patrik Öhberg: universitair docent politieke wetenschappen aan de Universiteit van Göteburg.

Henrik Tahm: emeritus hoogleraar criminologie aan de Universiteit van Stockholm. Om een vraag te kunnen stellen dien je in te loggen. Log in of maak binnen 1 minuut jouw gratis account aan.Lees meer over:ZwedenGevangenissen en TBS-kliniekenBuitenland