Er moet een einde komen aan het automatisme om na de val van een kabinet nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Daarvoor pleit scheidend vicepresident Thom de Graaf van de Raad van State. Volgens De Graaf heeft Nederland behoefte aan politieke stabiliteit en langetermijnpolitiek.
De vele Tweede Kamerverkiezingen en lange periodes met demissionaire kabinetten zijn daarbij niet bevorderlijk, benadrukte hij zondag bij televisieprogramma Buitenhof. Er bestaat geen grondwettelijke plicht om na een kabinetsval de Tweede Kamer te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven.
Die praktijk is sinds de jaren zestig van de vorige eeuw echter wel ontstaan. Volgens De Graaf staat de huidige verkiezingsreflex oplossingen voor grote maatschappelijke vraagstukken in de weg. Door de vele tussentijdse verkiezingen krijgen Kamerleden hun vak nauwelijks onder de knie en wisselen kiezers snel van partij.
Dat komt de politieke stabiliteit en daarmee het vertrouwen in de parlementaire democratie niet ten goede, aldus De Graaf. Lees ook De Raad van State vreest democratisch verval door ‘radicale en populistische politici’. Ook in Nederland zijn ‘autocratische invloeden’ De Graaf wees naar gemeenteraden en de Provinciale Staten waar slechts eens in de vier jaar verkiezingen worden gehouden, onafhankelijk van de politieke verhoudingen.
Bij Buitenhof kwam als voorbeeld Denemarken ter sprake, waar na een regeringscrisis vaker wordt geprobeerd een nieuwe coalitie te vormen zonder tussentijdse verkiezingen. De Raad van State geldt als de belangrijkste adviseur van regering en parlement over wetgeving en bestuur.
De Graaf hoopt dat politiek Den Haag een serieuze discussie gaat voeren over of de Tweede Kamer niet in beginsel altijd vier jaar zou moeten blijven zitten. In de toekomst zou bij een kabinetsval dan eerst moeten worden onderzocht of binnen de bestaande Tweede Kamer een nieuw kabinet kan worden gevormd.
De Graaf, voormalig D66-politicus, vertrekt op 1 juli 2026 als vicepresident bij de Raad van State. Hij wordt opgevolgd door Sybrand van Haersma Buma, burgemeester van Leeuwarden en voormalig partijleider van het CDA.
