De Russische ambassade in Den Haag is tegenwoordig te herkennen aan Oekraïense vlaggen bij de ingang, opgehangen door demonstranten. De bedrijvigheid in het gebouw is een zwakke echo van het verleden. De ambassadeur heeft nog maar een staf van vijf diplomaten.

Dat waren er vijf jaar geleden nog zo’n 75. Een groot deel werd weggestuurd, omdat het volgens toenmalig buitenlandminister Hoekstra om spionnen ging. In de met houtsnijwerk en tapijten beklede ontvangstkamer hangt een portret van Poetin in z’n jonge jaren. In de oude tijd, niet eens zo lang geleden, handelden Nederland en Rusland gezamenlijk in gas en gingen er voortdurend delegaties in en uit.

Er was geregeld overleg met het Nederlandse ministerie en met Nederlandse ondernemers die de sprong naar Moskou maakten. ’Nederland was grootste handelspartner van Rusland’„Toen was Nederland nog de grootste Europese handelspartner van Rusland”, verzucht Vladimir Tarabrin (69), ruim twee jaar de Russische ambassadeur in Den Haag.

Door de sancties is die handel gedecimeerd. Er zijn geen culturele uitwisselingen meer, op soms een Russische musicus na die een concert komt geven voor ambassadepersoneel en relaties. Er is geen politieke dialoog. Geen regulier overleg met Buitenlandse Zaken of contact met Kamerleden.

Alleen over de meest basale zaken, zoals landgenoten die praktische hulp nodig hebben van hun ambassade, is het overleg naar beider tevredenheid. Tarabrin heeft minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) nooit ontmoet. Zijn voorganger evenmin. Nooit sprak hij enig Kamerlid, los van zijn contacten met Forum voor Democratie.

Minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) in februari, tijdens zijn eerste bezoek aan Kiev. © ANP Verder bepaalt de oorlog met Oekraïne de relatie. De dag voor het gesprek met De Telegraaf is Tarabrin op het matje geroepen vanwege de Russische raketaanvallen op Kiev, ook vanwege de dreiging daarvan richting Europese diplomaten.

Ambassadeur op het matje„Eigenlijk hadden wíj om dit onderhoud gevraagd”, zegt de carrièrediplomaat. Een ontbieding van een ambassadeur is overigens een ander diplomatiek instrument dan een gesprek. Moet een ambassadeur op het matje komen, dan dient de toehoorder naar de boodschap te luisteren en die over te brengen aan zijn moederland.

Oekraïense vlag bij de Russische ambassade. © ANPTarabrin schuift een papier over tafel, dezelfde brief die hij overhandigde toen hij werd ontboden. Het is een statement van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken dat de Oekraïense droneaanval veroordeelt van een paar dagen eerder op een studentenhuis in het door de Russen bezette Lugansk.

Volgens de verklaring is het tekenend voor het ’nazistische en terroristische wezen’ van de ’Zelensky junta’. Het is bekende Kremlin-retoriek, die het binnenvallen van Oekraïne als bevrijdingsoorlog verkoopt. „We hebben die verklaring gegeven om aan te kondigen dat we die aanval zouden vergelden”, zegt Tarabrin. „Dat we daarom buitenlandse vertegenwoordigers hebben geadviseerd Kiev te verlaten.

Want het laatste wat we willen is schade berokkenen aan de vertegenwoordigingen van derde landen.” De Russische ambassadeur Vladimir Tarabrin in zijn ambassade, naast het borstbeeld van Peter de Grote, symbool van de innige band die zijn land ooit had met Nederland. © René OudshoornTijdens de ontbieding heeft hij naar eigen zeggen ook persoonlijk het Nederlandse ambassadepersoneel geadviseerd te vertrekken uit Kiev. „Niet dat de ambassade het doelwit is, dat zal nooit het geval zijn; maar alles kan gebeuren.” Een dreigement? „Nee.

We zeggen niet: ’Vertrek, want anders word je vernietigd.’ Het is gewoon een advies om voorzichtig te zijn.” Nederland en andere Europese landen hebben aangekondigd in Kiev te blijven.DieptepuntHet laat zien hoe de diplomatieke relatie tussen Nederland en Rusland is verworden tot een uitwisselen van standpunten. „Helaas liggen onze posities nogal uit elkaar”, zegt Tarabrin.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken beaamt dat. „De relatie tussen Nederland en Rusland is sinds 2014 steeds verder verslechterd als gevolg van de Russische annexatie van de Krim en het neerhalen van MH17. De grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland op 24 februari 2022 heeft ervoor gezorgd dat deze op een dieptepunt is beland.”Nederland sloot z’n consulaat-generaal in Sint-Petersburg, Rusland moest z’n handelskantoor in Amsterdam sluiten.

De bezetting op beide ambassades, ook de Nederlandse in Moskou, is sterk gedecimeerd. Op beide posten werkt nog maar een handjevol mensen. ’Leuke vrouw’Op dit onderwerp, misschien wel het enige, kan Tarabrin het wél vinden met zijn Nederlandse collega in Moskou, Joanneke Balfoort.

Ook zij krijgt geen toegang tot de (Russische) overheid. „We bellen wel eens met elkaar. Leuke vrouw. Ze heeft dezelfde problemen. We wisselen wat informatie uit, grotendeels over het functioneren van onze ambassades. We hebben geen politieke discussies.” Want zodra de conversatie zakelijk wordt, nemen beide zijden hun stellingen in. „De agressieoorlog van Rusland tegen Oekraïne vormt een grote dreiging voor de Europese veiligheid”, zegt een woordvoerder van buitenlandminister Berendsen. „Nederland blijft Oekraïne steunen om zich tegen de Russische agressie te verdedigen.

Rusland heeft de keuze zijn agressieoorlog elk moment te stoppen.” Een ’bekend verhaal’, zegt Tarabrin. „Ik heb het vaker gehoord.” Zelf zou hij liever dialoog en wederzijds begrip willen. Maar dit, het uitwisselen van standpunten, is gegeven de omstandigheden beter dan niks, erkennen beide kanten.

Nederland zegt de relatie bewust te beperken tot het strikt noodzakelijke. Rusland krijgt geen toegang tot de hoogste regionen van Buitenlandse Zaken en het landsbestuur. Ambtenaren voeren het woord met de ambassadeur. Die gesprekken moeten de lijnen openhouden voor het geval de relatie verbetert of in het geval Nederlanders in de problemen raken in Rusland.

Ook kunnen zo politieke boodschappen worden overgebracht.Nederlandse bewindslieden naar OekraïneMaar zelfs als er Nederlandse politici naar Kiev reizen, is er geen overleg, bezweert Tarabrin. Er gaan veelvuldig Nederlandse Kamerleden en bewindslieden naar Oekraïne.

Een Russische aanval op een van die politici zou een direct treffen tussen Rusland en de NAVO betekenen, iets waar beide partijen absoluut niet op zitten te wachten. „We worden over zulke bezoeken niet geïnformeerd”, zegt de Russische ambassadeur. Het Nederlandse ministerie laat in het midden of zulk overleg plaatsvindt, omdat het ’over veiligheid geen mededelingen doet’. „Een paar keer hebben we de Nederlanders gewaarschuwd”, zegt Tarabrin. „Zoals toen Kiev aankondigde een aanval uit te voeren tijdens de militaire parade van 9 mei in Moskou.

Dat durfden ze natuurlijk niet. Toch hebben we het Nederlandse ministerie gewaarschuwd dat als Oekraïne het wél zou proberen, ons antwoord stevig zou zijn.” Voortdurende spagaatVoor Den Haag is de band met Moskou een voortdurende spagaat. Het wil geen megafoon bieden voor Russische dreigementen, maar die evenmin vrij spel bieden.

Het wil evenmin al te vaak de ambassadeur ontbieden, ook omdat het instrument dan bot wordt. Tijdens de recente ontbieding ging het niet alleen over de grootschalige raketaanvallen op Kiev, maar ook over het Nederlandse dronebedrijf Destinus. Rusland verklaarde het bedrijf in Hengelo tot legitiem doelwit. „Ik heb bij dat gesprek ook uitgelegd dat het geen dreigement was”, zegt Tarabrin. „We zijn gewoon sterk tegen de samenwerking tussen Nederland en Oekraïne op het gebied van drones, omdat ze niet alleen militairen doden, maar ook burgers.

Daarom houden we er rekening mee waar deze drones worden gebouwd. Dat betekent niet dat we die plek nu gaan aanvallen.” Op dezelfde manier uit hij zijn ’zorgen’ over de militaire activiteit van de NAVO in de Baltische staten en de Nederlandse drone-oefeningen in Letland. „Dat is heel, heel gevaarlijk.

We zien de militaire retoriek van de regering, al die statements over een onvermijdelijke oorlog tussen Rusland en Europa. Daar zijn we heel erg bezorgd over.” „Want een oorlog tussen Europa en Rusland zou het einde van de mensheid betekenen of op z’n minst het einde van de Europese beschaving.

Het begint dan misschien als een conventionele oorlog, maar die wordt onvermijdelijk een kernoorlog. Dat moeten we absoluut zien te voorkomen.” Nucelaire optie RuslandIn de gesprekken tussen Russische en Nederlandse diplomaten blijkt de nucleaire kaart voortdurend in de Russische binnenzak te zitten.

Ook hier schrijft Tarabrin geregeld brieven over naar het ministerie. Niet dat hij het gevoel heeft dat er echt naar hem wordt geluisterd. „In een persoonlijk gesprek, dan begrijpen ze me wel. Maar we zijn allemaal diplomaten; we werken op basis van instructies van onze regeringen.

Ik krijg antwoorden die ook zijn voorgedrukt op een papiertje.”Dat dit de mores is, bevestigen Nederlandse diplomaten. Ook zij zien: nieuwe inzichten of gedragsverandering bij de ander leveren zulke statements niet op. Het is nu eenmaal onderdeel van de ’nieuwe zakelijkheid’.

Een enkele keer stelt Nederland een vraag, bijvoorbeeld over de gezondheid van de inmiddels vermoorde oppositieleider Navalny. Verder blijft Nederland ’druk op Rusland zetten’. „Om de oorlog te stoppen en constructief te gaan onderhandelen voor een duurzame vrede.”